Noia 64 apps cervisia.png Αυτή η σελίδα είναι ακόμη υπό κατασκευή    


Παράρτημα:Γραμματική (αρχαία ελληνικά) » Παράρτημα:Ουσιαστικά » 1η κλίση :: 2η κλίση :: 3η κλίση :: ανώμαλα

1η κλίσηΕπεξεργασία

Κατηγορία:Ουσιαστικά 1ης κλίσης (αρχαία ελληνικά)

  • Είναι αρσενικά ή θηλυκά με χαρακτηριστικό τους το άλφα στην κατάληξη (σε -ας, σε ). Γι' αυτό λέγεται και Α-κλίση. Αλλά και καταλήξεις -ης, (δείτε την #Ετυμολογία των καταλήξεων)
  • Κατηγορίες: #ασυναίρετα, «#συνῃρημένα»
  • μπορεί να είναι οξύτονα/περισπώμενα, παροξύτονα/προπερισπώμενα ή προπαροξύτονα

ΠηγέςΕπεξεργασία

ΑσυναίρεταΕπεξεργασία

Πίνακας καταλήξεων 1ης κλίσης

αρσενικό ενικός θηλυκό ενικός πληθυντικοί δυϊκοί
ον. -ᾱς -ης -ᾱ -ᾰ !! -ᾰ * -αι -ᾱ
γεν. -ου -ου -ᾱς -ᾱς -ης -ης -ῶν -αιν
δοτ. -ᾳ -ῃ -ᾳ -ᾳ -ῃ -ῃ -αις -αιν
αιτ. -ᾱν -ην -ᾱν -ᾰν -ᾰν -ην -ᾱς -ᾱ
κλ. -ᾱ -η (ή-ᾰ)!! -ᾱ -ᾰ -ᾰ -αι -ᾱ

Γκρίζα στήλη: μη καθαρό άλφα, όπως γλῶσσα
Παραδείγματα: νεανίας, ταμίας - Ἀτρείδης, Κρονίδης, πολίτης!! - ποιητής!!, βουλευτής!! - στρατιά, φρουρά - χώρα, σφαῖρα!!, πολιτεία, σοφία, γλῶσσα, Μοῦσα - τράπεζα, μάχαιρα - νύμφη, τιμή

en:Appendix:Ancient Greek declension tables/first

Γενικοί κανόνες 1ης κλίσηςΕπεξεργασία

  • οι καταλήξεις του πληθυντικού/δυϊκού είναι ίδιες και για τα αρσενικά και για τα θηλυκά
  • η γενική πληθυντικού είναι πάντοτε περισπώμενη (-ῶν) Εξαίρεση: οἱ ἐτησίαι, τῶν ἐτησίων (του σπάνιου ὁ ἐτησίας)
  • όπου υπάρχει -ᾱς, είναι πάντα μακρό
  • το άλφα της αιτιατικής και κλητικής του ενικού έχει την ίδια ποσότητα (προσωδία) με της ονομαστικής ενικού

ΠαρατηρήσειςΕπεξεργασία

Το τελικό άλφα στα θηλυκά


Για την κλητική αρσενικών της 1ης κλίσης σε -ης:

Ετυμολογία των καταλήξεωνΕπεξεργασία

Οι καταλήξεις της 1ης κλίσης είναι «φαινομενικές». Προήλθαν από συγχώνευση του χαρακτήρα του θέματος + κατάληξη. Όπως

ονομαστική ενικού: ταμίας < θέμα ταμιᾱ- +
αιτιατική πληθυντικού: τοὺς ταμίας < θέμα ταμιᾱ- + -νς (Κανόνας #νσ αποβολής του νι)
γενική πληθυντικού: τῶν ταμιῶν < θέμα ταμιᾱ- (ταμιά-) + -ων

Γιατί υπάρχουν και καταλήξεις σε ήτα, αφού βρισκόμαστε στην Α-κλίση;

  • Είναι μια μακριά ιστορία. Έχει να κάνει με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή καταγωγή των δύο ειδών καταλήξεων. Επιπλέον, τα άλφα έγιναν ήτα στην ιωνική διάλεκτο. Κατόπιν ξαναέγιναν άλφα στην αττική, αλλά όχι όλα! (Χρειάζεται επεξεργασία)

ΣυνηρημέναΕπεξεργασία

...

ΠίνακεςΕπεξεργασία

αΕπεξεργασία

θηλυκά σε -α οξύτοναΕπεξεργασία

  • Υπάρχουν και περισπώμενα; Ναι, αλλά είναι #συνηρημένα, γι' αυτό άλλωστε παίρνουν περισπωμένη. Δείτε το #μνάα>μνᾶ
Κατηγορία:στρατιά

20 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις: 25 λέξεις 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
στρᾰτια-
ονομαστική στρατιᾱ́ αἱ στρατιαί
      γενική τῆς στρατιᾶς τῶν στρατιῶν
      δοτική τῇ στρατι ταῖς στρατιαῖς
    αιτιατική τὴν στρατιᾱ́ν τὰς στρατιᾱ́ς
     κλητική ! στρατιᾱ́ στρατιαί
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  στρατιᾱ́
γεν-δοτ τοῖν  στρατιαῖν

θηλυκά σε -α παροξύτοναΕπεξεργασία

Όπου το «καθαρό α» (που ακολουθεί το ρο ή φωνήεντα) είναι κανονικά μακρό. Αλλά δείτε και τις !!εξαιρέσεις στις #Παρατηρήσεις
Το «μη καθαρό α» είναι βραχύ, και μετατρέπεται σε η στη γενική και δοτική του ενικού.

Κατηγορία:χώρα

36 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις: 42 λέξεις 
Καθαρό α (μακρό) μετά από ρο ή φωνήεν.
 

Υποκατηγορία:σοφία

224 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις - 240 λέξεις 
Ειδικότερα: καθαρό α (μακρό) μετά από δίχρονο φωνήεν
Η ονομαστική πληθυντικού οξύνεται.

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική χώρ αἱ χῶραι
      γενική τῆς χώρᾱς τῶν χωρῶν
      δοτική τῇ χώρ ταῖς χώραις
    αιτιατική τὴν χώρᾱν τὰς χώρᾱς
     κλητική ! χώρ χῶραι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  χώρ
γεν-δοτ τοῖν  χώραιν
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική σοφί αἱ σοφίαι
      γενική τῆς σοφίᾱς τῶν σοφιῶν
      δοτική τῇ σοφί ταῖς σοφίαις
    αιτιατική τὴν σοφίᾱν τὰς σοφίᾱς
     κλητική ! σοφί σοφίαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  σοφί
γεν-δοτ τοῖν  σοφίαιν
Το δίχρονο φωνήεν της παραλήγουσας είναι βραχύ.
Υποκατηγορία:σφαῖρα (εξαιρέσεις)

11 λέξεις 
!! Εξαίρεση: 10 παροξύτονες λέξεις με καθαρό α που όμως είναι βραχύ αντί μακρό.
Βραχύ είναι και σε όλες τις προπαροξύτονες λέξεις (όπως γέφυρα)

Κατηγορία:γλῶσσα

11 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις - 15 λέξεις 
Μη καθαρό α (βραχύ). Μετατρέπεται σε .
Έτσι κλίνονται και οι θηλυκές μετοχές σε -οῦσα (οὖσα, θηλυκό του ὤν, η ἐπιοῦσα, θηλυκό του ἐπιών)

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική σφαῖρ αἱ σφαῖραι
      γενική τῆς σφαίρᾱς τῶν σφαιρῶν
      δοτική τῇ σφαίρ ταῖς σφαίραις
    αιτιατική τὴν σφαῖρᾰν τὰς σφαίρᾱς
     κλητική ! σφαῖρ σφαῖραι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  σφαῖρ
γεν-δοτ τοῖν  σφαίραιν
Εδώ, το καθαρό α (που ακολουθεί το ρ ή φωνήεν)
δεν είναι μακρό, αλλά κατ' εξαίρεσιν, βραχύ.
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική γλῶσσ αἱ γλῶσσαι
      γενική τῆς γλώσσης τῶν γλωσσῶν
      δοτική τῇ γλώσσ ταῖς γλώσσαις
    αιτιατική τὴν γλῶσσᾰν τὰς γλώσσᾱς
     κλητική ! γλῶσσ γλῶσσαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  γλώσσ
γεν-δοτ τοῖν  γλώσσαιν

θηλυκά σε -α προπαροξύτοναΕπεξεργασία

...

θηλυκά σε -α περισπώμενα συνηρημέναΕπεξεργασία

  • -άα > ᾶ
Κατηγορία:μνᾶ

1 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις: 3 λέξεις 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
μναα-
ονομαστική μν αἱ μναῖ
      γενική τῆς μνᾶς τῶν μνῶν
      δοτική τῇ μν ταῖς μναῖς
    αιτιατική τὴν μνᾶν τὰς μνᾶς
     κλητική ! μν μναῖ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  μν
γεν-δοτ τοῖν  μναῖν


αρσενικά σε -ας παροξύτοναΕπεξεργασία

Όπως νεανίας, ταμίας. Κατάληξη, σε -ῐᾱς

Κατηγορία:νεανίας
  8 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις: 10 λέξεις 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
νεᾱνῐᾱ-
ονομαστική νεανίᾱς οἱ νεανίαι
      γενική τοῦ νεανίου τῶν νεανιῶν
      δοτική τῷ νεανί τοῖς νεανίαις
    αιτιατική τὸν νεανίᾱν τοὺς νεανίᾱς
     κλητική ! νεανί νεανίαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  νεανί
γεν-δοτ τοῖν  νεανίαιν
Το φωνήεν της παραλήγουσας είναι βραχύ.
Ποια είναι τα -ας παροξύτονα αρσενικά με βραχεία παραλήγουσα?

Πρώτα πρώτα, όσα έχουν βραχύ φωνήεν στην παραλήγουσα. Αλλά δεν είναι πολλά που να είναι και πρωτόκλιτα

  • όπως τα σε -βόας όπως βαρυβόας
  • δεν έχουμε σε -έας → αυτά είναι από -εύς και είναι τριτόκλιτα...

Άρα, μας μένουν οι δίχρονες παραλήγουσες. Πρέπει να ξέρουμε αν τα δίχρονα φωνήεντά τους είναι βραχέα ή μακρά.

  • όλα τα -ίας έχουν βραχύ το γιώτα, γι' αυτό έχουμε «οἱ νεανίαι» οξεία. (Θυμηθείτε ότι το εντελώς τελικό ⟨αι⟩ και ⟨οι⟩ λογαριάζεται για βραχύ στους κλιτικούς τύπους).
  • -ύας με ύψιλον βραχύ: ο μανδύας - οἱ μανδύαι με οξεία.
  • -άδας (Χρειάζεται επεξεργασία) καιάδας - ?

Και ποια έχουν μακρά παραλήγουσα'? Όσα έχουν φωνήεντα μακρά ή διφθόγγους, όπως

  • τα σε -θήρας, οἱ -θῆραι όπως το οἰνοθήρας. Με περισπωμένη, διότι «μακρὸν πρὸ βραχέος περισπᾶται», όπως έλεγαν και οι παλιοί.


τῶν -ῶν - Όπως όλα τα πρωτόκλιτα, τονίζει με περισπωμένη τη γενική πληθυντικού -ῶν

  • !! Εξαίρεση: γενική πληθυντικού -ίων στο: οἱ ἐτησίαι - τῶν ἐτησίων (πληθυντικός του σπάνιου ελληνιστικού ενικού: ὁ ἐτησίας)

αρσενικά σε -ᾶς περισπώμεναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'Λουκᾶς'}}

Μια νέα, ελληνιστική κλίση!

Κατηγορία:Λουκᾶς   2 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις: 2 λέξεις 
ελληνιστική κοινή
↓ πτώσεις       ενικός      
ονομαστική Λουκᾶς
      γενική τοῦ Λουκ
      δοτική τῷ Λουκ
    αιτιατική τὸν Λουκᾶν
     κλητική ! Λουκ

Πρωτόκλιτα αρσενικά της ελληνιστικής κοινής συνήθως ξενικής, λατινικής προέλευσης

Δεν μαρτυρείται πληθυντικός, παρά μόνον πολύ αργότερα.

Θα τα συναντήσουμε στα μεσαιωνικά ελληνικά και στα νέα ελληνικά (ουσιαστικά και επώνυμα)


Δείτε πώς τα σχολιάζει ο γραμματικός του 2ου αιώνα, Αίλιος Ηρωδιανός


ηΕπεξεργασία

...

θηλυκά σε -η οξύτοναΕπεξεργασία

Κατηγορία:τιμή

68 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις: 82 λέξεις 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική τιμή αἱ τιμαί
      γενική τῆς τιμῆς τῶν τιμῶν
      δοτική τῇ τιμ ταῖς τιμαῖς
    αιτιατική τὴν τιμήν τὰς τιμᾱ́ς
     κλητική ! τιμή τιμαί
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  τιμᾱ́
γεν-δοτ τοῖν  τιμαῖν


αρσενικά σε -ης οξύτοναΕπεξεργασία

Κατηγορία:ποιητής

30 λέξεις.  Συνολικά, μαζί με ιδιαίτερες κλίσεις: 30 λέξεις 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική ποιητής οἱ ποιηταί
      γενική τοῦ ποιητοῦ τῶν ποιητῶν
      δοτική τῷ ποιητ τοῖς ποιηταῖς
    αιτιατική τὸν ποιητήν τοὺς ποιητᾱ́ς
     κλητική ! ποιητᾰ́ ποιηταί
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  ποιητᾱ́
γεν-δοτ τοῖν  ποιηταῖν