Γλώσσα: Αρχαία ελληνικά » Παράρτημα:Γραμματική » Παράρτημα:Ουσιαστικά
για τους συντάκτες: Κατηγορία:Πρότυπα για 1κλιτα

1η κλίση ουσιαστικών « Κατηγορία:Ουσιαστικά κατά την κλίση (αρχαία ελληνικά) & ελληνιστική κοινή

Κατηγορία:Πρωτόκλιτα ουσιαστικά - First declension of Ancient Greek nouns

Περιεχόμενα - Ουσιαστικά - 1η κλίση ευρετήριο καταλήξεων #Κλιτικοί πίνακες

ασυναίρετα (ονομαστική-γενική)

συνηρημένα (ασυναίρετες & συνηρημένες ονομαστικές)

ανώμαλα 1ης κλίσης   

Ετυμολογία των καταλήξεων - καθαρό άλφα
Κανόνες 1ης κλίσης

κλητική αρσενικών σε -ης
συνηρημένα

Πηγές

1η κλίσηΕπεξεργασία

Κατηγορία:Ουσιαστικά 1ης κλίσης (αρχαία ελληνικά)
Η πρώτη κλίση των ουσιαστικών ονομάζεται και άλφα-κλίση, επειδή το θέμα των λέξεων λήγει πάντοτε σε άλφα.
Επίσης, η κατάληξη διαμορφώνεται σε -ας, σε (αλλά και με παραλλαγή -ης, .
Π.χ. ἡ #ψυχή έχει κι αυτή θέμα σε άλφα: ψῡχᾱ-). Δείτε την #ετυμολογία των καταλήξεων.
Κυριαρχούν τα θηλυκά, αλλά υπάρχουν και μερικά αρσενικά.

ΠηγέςΕπεξεργασία

ΠίνακεςΕπεξεργασία

αΕπεξεργασία

θηλυκά σε -ά οξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'στρατιά'}}
※ νέα ελληνικά
#όπως «καρδιά»
  • Υπάρχουν και περισπώμενα; Ναι, αλλά είναι #συνηρημένα, γι' αυτό άλλωστε παίρνουν περισπωμένη. Δείτε το #μνάα>μνᾶ
Κατηγορία:στρατιά   36 λέξεις. 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
στρᾰτιᾱ-
ονομαστική στρατιᾱ́ αἱ στρατιαί
      γενική τῆς στρατιᾶς τῶν στρατιῶν
      δοτική τῇ στρατι ταῖς στρατιαῖς
    αιτιατική τὴν στρατιᾱ́ν τὰς στρατιᾱ́ς
     κλητική ! στρατιᾱ́ στρατιαί
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  στρατιᾱ́
γεν-δοτ τοῖν  στρατιαῖν
 

θηλυκά σε -α παροξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'χώρα'}}
※ νέα ελληνικά όπως «σοφία»

θηλυκά παροξύτονα ή προπερισπώμενα σε -α, με γενική -ας ή -ης

Γενική σε -ας ή σε -ης (και αντιστοίχως δοτική σε -ᾳ ή -ῃ). Πώς βρίσκουμε αν διατηρείται το άλφα;;;

  • Πρώτα, κοιτάμε τι λογής είναι ο φθόγγος που προηγείται.
    • Αν είναι σύμφωνο εκτός από το ρο, τότε έχουμε γενική σε -ης & δοτικής σε -ῃ
    • αλλιώς, σε -ας (προηγείται φωνήεν ή δίφθογγος ή το ρο)

Για τον τονισμό τους, δύο παράγοντες:

  • 1) η παραλήγουσα είναι βραχεία ή μακρά; (Αν είνα δίχρονη, πρέπει να συμβουλευτούμε το λεξικό μας).
  • 2) η κατάληξη είναι βραχεία ή μακρά; (στα παροξύτονα - στα προπαροξύτονα όπως #θάλασσα είναι βραχεία)
    • Μετά από φωνήεν ή δίφθογγο ή ρο, το -ᾱ είναι μακρό και λέγεται «καθαρό α». Αλλά δείτε και τις !!εξαιρέσεις στις #Παρατηρήσεις
    • Μετά από σύμφωνα (εκτός από το ρο), το -ᾰ είναι βραχύ και λέγεται «μη καθαρό α».
    Δείτε τους κανόνες για το «καθαρό α»
-α, -ας Ομάδα 'χώρα'   393 λέξεις. 
με μακρά παραλήγουσα με βραχεία παραλήγουσα
Κατηγορία:χώρα με μακρά παραλήγουσα   54 λέξεις. 

Καθαρό α (μακρό) μετά από ρο ή φωνήεν όταν προηγείται μακρό φωνήεν
H ονομαστική πληθυντικού περισπάται.
!! Εξαιρέσεις:

  • το καθαρό άλφα βραχύ: δείτε #σφαῖρα
  • !! ιδιόκλιτα: θα έπρεπε να έχουν έχουν ήτα στη γενική και δοτική, αφού προηγείται σύμφωνο εκτός από ρο, αλλά έχουν άλφα:
    Ἄβα
    • Η Σουσάννα, με διπλή κλίση, γενική σε -ης και σε -ας
Κατηγορία:φαρέτρα με βραχεία παραλήγουσα   21 λέξεις. 

Καθαρό α (μακρό) μετά από ρο ή φωνήεν όταν προηγείται βραχύ φωνήεν.
Η ονομαστική πληθυντικού οξύνεται.
Επίσης: όταν προηγείται δίχρονο φωνήεν που είναι βραχύ όπως στις λέξεις σε -ία
Υποκατηγορία:σοφία με βραχύ δίχρονο στην παραλήγουσα
310 λέξεις. 
Καθαρό α (μακρό) μετά από ρο ή φωνήεν όταν προηγείται βραχύ φωνήεν.

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική χώρ αἱ χῶραι
      γενική τῆς χώρᾱς τῶν χωρῶν
      δοτική τῇ χώρ ταῖς χώραις
    αιτιατική τὴν χώρᾱν τὰς χώρᾱς
     κλητική ! χώρ χῶραι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  χώρ
γεν-δοτ τοῖν  χώραιν
με μακρό δίχρονο στην παραλήγουσα
?
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική φαρέτρ αἱ φαρέτραι
      γενική τῆς φαρέτρᾱς τῶν φαρετρῶν
      δοτική τῇ φαρέτρ ταῖς φαρέτραις
    αιτιατική τὴν φαρέτρᾱν τὰς φαρέτρᾱς
     κλητική ! φαρέτρ φαρέτραι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  φαρέτρ
γεν-δοτ τοῖν  φαρέτραιν

με βραχύ δίχρονο στην παραλήγουσα

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική σοφί αἱ σοφίαι
      γενική τῆς σοφίᾱς τῶν σοφιῶν
      δοτική τῇ σοφί ταῖς σοφίαις
    αιτιατική τὴν σοφίᾱν τὰς σοφίᾱς
     κλητική ! σοφί σοφίαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  σοφί
γεν-δοτ τοῖν  σοφίαιν
Υποκατηγορία:σφαῖρα (εξαιρέσεις)   12 λέξεις 

!! Εξαίρεση: 10 παροξύτονες λέξεις με καθαρό α που όμως είναι βραχύ αντί μακρό.
Βραχύ είναι και σε όλες τις προπαροξύτονες λέξεις (όπως γέφυρα)

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική σφαῖρ αἱ σφαῖραι
      γενική τῆς σφαίρᾱς τῶν σφαιρῶν
      δοτική τῇ σφαίρ ταῖς σφαίραις
    αιτιατική τὴν σφαῖρᾰν τὰς σφαίρᾱς
     κλητική ! σφαῖρ σφαῖραι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  σφαῖρ
γεν-δοτ τοῖν  σφαίραιν
Εδώ, το καθαρό α (που ακολουθεί το ρ ή φωνήεν)
δεν είναι μακρό, αλλά κατ' εξαίρεσιν, βραχύ.

Δείτε τις Σημειώσεις γι' αυτές τις εξαιρέσεις.

-α, -ης Ομάδα 'γλῶσσα'   43 λέξεις. 
Κατηγορία:γλῶσσα με μακρά παραλήγουσα   19 λέξεις. 

Μη καθαρό α (βραχύ). Γενική και δοτική ενικού με η.
Παραλήγουσα μακρά.
Έτσι κλίνονται και οι θηλυκές μετοχές σε -οῦσα (οὖσα, θηλυκό του ὤν, η ἐπιοῦσα, θηλυκό του ἐπιών)

Κατηγορία:δόξα με βραχεία παραλήγουσα   24 λέξεις. 

Μη καθαρό α (βραχύ). Γενική και δοτική ενικού με η.
Παραλήγουσα βραχεία.

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική γλῶσσ αἱ γλῶσσαι
      γενική τῆς γλώσσης τῶν γλωσσῶν
      δοτική τῇ γλώσσ ταῖς γλώσσαις
    αιτιατική τὴν γλῶσσᾰν τὰς γλώσσᾱς
     κλητική ! γλῶσσ γλῶσσαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  γλώσσ
γεν-δοτ τοῖν  γλώσσαιν
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική δόξ αἱ δόξαι
      γενική τῆς δόξης τῶν δοξῶν
      δοτική τῇ δόξ ταῖς δόξαις
    αιτιατική τὴν δόξᾰν τὰς δόξᾱς
     κλητική ! δόξ δόξαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  δόξ
γεν-δοτ τοῖν  δόξαιν

!! Εξαιρέσεις:

  • θα έπρεπε να έχουν έχουν ήτα στη γενική και δοτική, αφού προηγείται σύμφωνο εκτός από ρο, αλλά έχουν άλφα:
    Ἄβα,

θηλυκά σε -α προπαροξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'θάλασσα'}}
※ νέα ελληνικά
#όπως «θάλασσα»

Ομάδα 'θάλασσα'   θηλυκά προπαροξύτονα σε -α, με γενική -ας ή -ης

Προπαροξύτονα θηλυκά ουσιαστικά σε , πάντα βραχύ (ακόμη και το «καθαρό άλφα».
Γενική ενικού -ας, δοτική ενικού -ᾳ, όταν προηγείται σύμφωνο εκτός από ρο. Τα προπαροξύτονα με με «καθαρό α» το έχουν κατ' εξαίρεσιν βραχύ. (Σημειώσεις)
Γενική ενικού -ης, δοτική ενικού -ῃ όταν προηγείται το ρο ή φωνήεντα.

Κατηγορία:βοήθεια, βοηθείας   80 λέξεις. 
Κατηγορία:θάλασσα, θαλάσσης   35 λέξεις. 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική βοήθει αἱ βοήθειαι
      γενική τῆς βοηθείᾱς τῶν βοηθειῶν
      δοτική τῇ βοηθεί ταῖς βοηθείαις
    αιτιατική τὴν βοήθειᾰν τὰς βοηθείᾱς
     κλητική ! βοήθει βοήθειαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  βοηθεί
γεν-δοτ τοῖν  βοηθείαιν
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική θάλασσ αἱ θάλασσαι
      γενική τῆς θαλάσσης τῶν θαλασσῶν
      δοτική τῇ θαλάσσ ταῖς θαλάσσαις
    αιτιατική τὴν θάλασσᾰν τὰς θαλάσσᾱς
     κλητική ! θάλασσ θάλασσαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  θαλάσσ
γεν-δοτ τοῖν  θαλάσσαιν

αρσενικά σε -ας παροξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'νεανίας'}}
※ νέα ελληνικά
#όπως «γαλαξίας»

Ομάδα 'νεανίας'   αρσενικά παροξύτονα σε -ας, με γενική -ου   27 λέξεις. 

Πρωτόκλιτα αρσενικά παροξύτονα σε -ας

Κατηγορία:νεανίας με βραχεία παραλήγουσα   22 λέξεις. 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
νεᾱνῐᾱ-
ονομαστική νεανίᾱς οἱ νεανίαι
      γενική τοῦ νεανίου τῶν νεανιῶν
      δοτική τῷ νεανί τοῖς νεανίαις
    αιτιατική τὸν νεανίᾱν τοὺς νεανίᾱς
     κλητική ! νεανί νεανίαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  νεανί
γεν-δοτ τοῖν  νεανίαιν
Το φωνήεν της παραλήγουσας είναι βραχύ.

με βραχεία παραλήγουσα, πάντα με οξεία, και στον πληθυντικό

  • όπως τα σε -βόας όπως βαρυβόας
  • δεν έχουμε σε -έαςαυτά είναι από -εύς και είναι τριτόκλιτα, με πληθυντικό -εῖς

Από τις δίχρονες παραλήγουσες

  • βραχύ έχουν πάντοτε το γιώτα τα σε -ίας, -ίδας (Θυμηθείτε ότι το εντελώς τελικό ⟨αι⟩ και ⟨οι⟩ λογαριάζεται για βραχύ στους κλιτικούς τύπους).
  • -ύας με ύψιλον βραχύ: ο μανδύας - οἱ μανδύαι με οξεία.
  • -άδας καιάδας ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ

Παρατηρήσεις
Στη γενική πληθυντικού τῶν -ῶν

  • !! Εξαίρεση: γενική πληθυντικού -ίων στο: οἱ ἐτησίαι - τῶν ἐτησίων (πληθυντικός του σπάνιου ελληνιστικού ενικού: ὁ ἐτησίας)

Διπλή γενική ενικού,

Κατηγορία:λογοθήρας με μακρά παραλήγουσα   5 λέξεις. 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
νεᾱνῐᾱ-
ονομαστική λογοθήρᾱς οἱ λογοθῆραι
      γενική τοῦ λογοθήρου τῶν λογοθηρῶν
      δοτική τῷ λογοθήρ τοῖς λογοθήραις
    αιτιατική τὸν λογοθήρᾱν τοὺς λογοθήρᾱς
     κλητική ! λογοθήρ λογοθῆραι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  λογοθήρ
γεν-δοτ τοῖν  λογοθήραιν

με μακρά παραλήγουσα, και περισπωμένη στην ονομαστική και κλητική πληθυντικού

αρσενικά σε -ᾶς περισπώμεναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'Λουκᾶς'}}

ὁ Λουκᾶς. Ιδιόκλιτο: Μια νεότερη, ελληνιστική κλίση! Ανήκει στα Ιδιόκλιτα: #Λουκᾶς και μοιάζει πολύ με την 1η κλίση.
Κύρια ονόματα αλλά και μερικά προσηγορικά. Μόνο ενικός.

ηΕπεξεργασία

θηλυκά σε -ή οξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'ψυχή'}}
※ νέα ελληνικά
#όπως «ψυχή»
Κατηγορία:ψυχή   112 λέξεις. 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
τῑμᾱ-
ονομαστική ψυχή αἱ ψυχαί
      γενική τῆς ψυχῆς τῶν ψυχῶν
      δοτική τῇ ψυχ ταῖς ψυχαῖς
    αιτιατική τὴν ψυχήν τὰς ψυχᾱ́ς
     κλητική ! ψυχή ψυχαί
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  ψυχᾱ́
γεν-δοτ τοῖν  ψυχαῖν
 

θηλυκά σε -η παροξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'γνώμη'}}
※ νέα ελληνικά
#όπως «νίκη»

Ομάδα 'γνώμη'   164 λέξεις.  θηλυκά παροξύτονα σε -η, με γενική -ης

Πρωτόκλιτα θηλυκά παροξύτονα σε

με παραλήγουσα βραχύχρονη   {{formatnum:86} λέξεις 

Κατηγορία:βελόνη   33 λέξεις. 
Κατηγορία:δίκη   53 λέξεις.  με δίχρονο βραχύ στην παραλήγουσα

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική βελόνη αἱ βελόναι
      γενική τῆς βελόνης τῶν βελονῶν
      δοτική τῇ βελόν ταῖς βελόναις
    αιτιατική τὴν βελόνην τὰς βελόνᾱς
     κλητική ! βελόνη βελόναι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  βελόν
γεν-δοτ τοῖν  βελόναιν

με βραχεία παραλήγουσα, με οξεία στον πληθυντικό

Για τις δίχρονες παραλήγουσες θα πρέπει να συμβουλευτούμε το λεξικό μας:

  • βραχύ δίχρονο ἡ δίκη - αἱ δίκαι με οξεία.
με παραλήγουσα μακρόχρονη   76 λέξεις 

Κατηγορία:γνώμη   56 λέξεις.  με μακρό στην παραλήγουσα
Κατηγορία:νίκη 20 λέξεις. 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική γνώμη αἱ γνῶμαι
      γενική τῆς γνώμης τῶν γνωμῶν
      δοτική τῇ γνώμ ταῖς γνώμαις
    αιτιατική τὴν γνώμην τὰς γνώμᾱς
     κλητική ! γνώμη γνῶμαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  γνώμ
γεν-δοτ τοῖν  γνώμαιν

με μακρά παραλήγουσα, και περισπωμένη στην ονομαστική και κλητική πληθυντικού

Για τις δίχρονες παραλήγουσες θα πρέπει να συμβουλευτούμε το λεξικό μας:

  • μακρό δίχρονο έχουν π.χ. ἡ νίκη - αἱ νῖκαι με περισπωμένη

αρσενικά σε -ής οξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'ποιητής'}}
Κατηγορία:ποιητής   55 λέξεις. 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ποιητᾱ-
ονομαστική ποιητής οἱ ποιηταί
      γενική τοῦ ποιητοῦ τῶν ποιητῶν
      δοτική τῷ ποιητ τοῖς ποιηταῖς
    αιτιατική τὸν ποιητήν τοὺς ποιητᾱ́ς
     κλητική ! ποιητᾰ́ ποιηταί
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  ποιητᾱ́
γεν-δοτ τοῖν  ποιηταῖν
 

αρσενικά σε -ῆς περισπώμεναΕπεξεργασία

ὁ Φιλῆς (Φιλήμων). Ανήκει στα Ιδιόκλιτα: #Φιλῆς και μοιάζει πολύ με την 1η κλίση.
Κύρια ονόματα. Μόνο ενικός.

αρσενικά σε -ης παροξύτοναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'στρατιώτης'}}
※ νέα ελληνικά
#όπως «ναύτης»

αρσενικά παροξύτονα σε -ης, με κλητική ενικού σε -α! ή -η!

Δείτε τους #κανόνες για την κλητική ενικού: σε άλφα ή σε ήτα.

Πρωτόκλιτα αρσενικά σε -ης που τονίζονται στην παραλήγουσα
Ομάδα 'στρατιώτης' με κλητική σε -ᾰ Ομάδα 'Ἀτρείδης' με κλητική σε -η
με μακρά παραλήγουσα
Κατηγορία:στρατιώτης   121 λέξεις. 
με μακρά παραλήγουσα
Κατηγορία:Ἀτρείδης   11 λέξεις. 
με βραχεία παραλήγουσα
Κατηγορία:τοξότης   68 λέξεις. 
με βραχεία παραλήγουσα
Κατηγορία:Κρονίδης   27 λέξεις. 
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
στρᾰτῐωτα-
ονομαστική στρατιώτης οἱ στρατιῶται
      γενική τοῦ στρατιώτου τῶν στρατιωτῶν
      δοτική τῷ στρατιώτ τοῖς στρατιώταις
    αιτιατική τὸν στρατιώτην τοὺς στρατιώτᾱς
     κλητική ! στρατιῶτ στρατιῶται
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  στρατιώτ
γεν-δοτ τοῖν  στρατιώταιν
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
Ἀτρειδα-
ονομαστική Ἀτρείδης οἱ Ἀτρεῖδαι
      γενική τοῦ Ἀτρείδου τῶν Ἀτρειδῶν
      δοτική τῷ Ἀτρείδ τοῖς Ἀτρείδαις
    αιτιατική τὸν Ἀτρείδην τοὺς Ἀτρείδᾱς
     κλητική ! Ἀτρείδη Ἀτρεῖδαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  Ἀτρείδ
γεν-δοτ τοῖν  Ἀτρείδαιν
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
τοξοτα-
ονομαστική τοξότης οἱ τοξόται
      γενική τοῦ τοξότου τῶν τοξοτῶν
      δοτική τῷ τοξότ τοῖς τοξόταις
    αιτιατική τὸν τοξότην τοὺς τοξότᾱς
     κλητική ! τοξότ τοξόται
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  τοξότ
γεν-δοτ τοῖν  τοξόταιν
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
Κρονιδα-
ονομαστική Κρονίδης οἱ Κρονίδαι
      γενική τοῦ Κρονίδου τῶν Κρονιδῶν
      δοτική τῷ Κρονίδ τοῖς Κρονίδαις
    αιτιατική τὸν Κρονίδην τοὺς Κρονίδᾱς
     κλητική ! Κρονίδη Κρονίδαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  Κρονίδ
γεν-δοτ τοῖν  Κρονίδαιν

Πίνακες συνηρημένωνΕπεξεργασία

θηλυκά σε -ᾶ συνηρημένα περισπώμεναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'μνα'}}
Ομάδα 'Ναυσικάα μνᾶ'   4 λέξεις. 
Κατηγορία:μνᾶ συνηρημένα   3 λέξεις. 

Κατηγορία:Ναυσικάα ασυναίρετα   1 λέξεις. 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
μναα-
ονομαστική μν αἱ μναῖ
      γενική τῆς μνᾶς τῶν μνῶν
      δοτική τῇ μν ταῖς μναῖς
    αιτιατική τὴν μνᾶν τὰς μνᾶς
     κλητική ! μν μναῖ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  μν
γεν-δοτ τοῖν  μναῖν
Οι συναιρέσεις
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
μναα-
ονομαστική (μνάα) μν αἱ (μνάαι) μναῖ
      γενική τῆς (μνάας) μνᾶς τῶν (μναῶν) μνῶν
      δοτική τῇ (μνάᾳ) μν ταῖς (μνάαις) μναῖς
    αιτιατική τὴν (μνάαν) μνᾶν τὰς (μνάας) μνᾶς
     κλητική ! (μνάα) μν (μνάαι) μναῖ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  μν
γεν-δοτ τοῖν  μναῖν

θηλυκά σε -ῆ συνηρημένα περισπώμεναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'συκή'}}, {{grc-κλίση-'γαλή'}}
Πρωτόκλιτα θηλυκά συνηρημένα σε '-ῆ'
Ομάδα 'συκέα συκῆ'   5 λέξεις. 
Ομάδα 'γαλέη γαλῆ'   7 λέξεις. 
ασυναίρετα
Κατηγορία:συκέα   2 λέξεις. 

συνηρημένα
Κατηγορία:συκῆ 3 λέξεις. 

ασυναίρετα
Κατηγορία:γαλέη   2 λέξεις. 

συνηρημένα
Κατηγορία:γαλῆ 5 λέξεις. 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
συκεα-, συκη-
ονομαστική συκέᾱ   > συκ αἱ συκέαι   > συκαῖ
      γενική τῆς συκέᾱς > συκῆς τῶν συκεῶν > συκῶν
      δοτική τῇ συκέ   > συκ ταῖς συκέαις > συκαῖς
    αιτιατική τὴν συκέᾱν > συκῆν τὰς συκέᾱς   > συκᾶς
     κλητική ! συκέᾱ   > συκ συκέαι   > συκαῖ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  συκέᾱ   > συκ
γεν-δοτ τοῖν  συκέαιν   > συκαῖν
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
γαλεα-, γαλη-
ονομαστική γαλέη   > γαλ αἱ γαλέαι   > γαλαῖ
      γενική τῆς γαλέης > γαλῆς τῶν γαλεῶν > γαλῶν
      δοτική τῇ γαλέ   > γαλ ταῖς γαλέαις > γαλαῖς
    αιτιατική τὴν γαλέην > γαλῆν τὰς γαλέᾱς   > γαλᾶς
     κλητική ! γαλέη   > γαλ γαλέαι   > γαλαῖ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  γαλέᾱ   > γαλ
γεν-δοτ τοῖν  γαλέαιν   > γαλαῖν
#Συνηρημένα-Σημειώσεις

αρσενικά σε -ᾶς συνηρημένα περισπώμεναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'βορράς'}}

Σημείωση: το ιδιόκλιτο #Λουκᾶς δεν είναι συνηρημένο.

Ομάδα 'Βορέας Βορρᾶς' 2 λέξεις. 
Κατηγορία:Βορέας 1 λέξεις. 

Κατηγορία:Βορρᾶς 1 λέξεις. 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
Βορεα- Βορρα-
ονομαστική Βορέᾱς > Βορρᾶς οἱ Βορέαι   > Βορραῖ
      γενική τοῦ Βορέου > Βορρ
           & Βορροῦ
τῶν Βορέων > Βορρῶν
      δοτική τῷ Βορέ   > Βορρ τοῖς Βορέαις > Βορροῖς
    αιτιατική τὸν Βορέᾱν > Βορρᾶν τοὺς Βορέᾱς   > Βορρᾶς
     κλητική ! Βορέᾱ   > Βορρ Βορέαι   > Βορραῖ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  Βορέᾱ   > Βορρ
γεν-δοτ τοῖν  Βορέαιν   > Βορραῖν
#Συνηρημένα-Σημειώσεις
  • μοναδικό, μεταπλαστό συνηρημένο της 1ης κλίσης.
  • μαρτυρούνται και ορισμένοι τύποι του πληθυντικού

αρσενικά σε -ῆς συνηρημένα περισπώμεναΕπεξεργασία

για τους συντάκτες: {{grc-κλίση-'Ερμής'}}
Ομάδα 'Ἑρμέας Ἑρμῆς' 2 λέξεις. 
Κατηγορία:Ἑρμῆς 1 λέξεις. 

Κατηγορία:Ἑρμέας 1 λέξεις. 

↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
Ἑρμεα- > Ἑρμῆ
ονομαστική Ἑρμέᾱς, Ἑρμῆς οἱ Ἑρμέαι   > Ἑρμαῖ
      γενική τοῦ Ἑρμέου > Ἑρμοῦ τῶν Ἑρμέων > Ἑρμῶν
      δοτική τῷ Ἑρμέ, Ἑρμ τοῖς Ἑρμέαις > Ἑρμαῖς
    αιτιατική τὸν Ἑρμέᾱν, Ἑρμῆν
             & Ἑρμ
τοὺς Ἑρμέᾱς   > Ἑρμᾶς
     κλητική ! Ἑρμέᾱ, Ἑρμ Ἑρμέαι   > Ἑρμαῖ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  Ἑρμέᾱ   > Ἑρμ
γεν-δοτ τοῖν  Ἑρμέαιν   > Ἑρμαῖν
#Συνηρημένα-Σημειώσεις

ΠαρατηρήσειςΕπεξεργασία

Ετυμολογία των καταλήξεωνΕπεξεργασία

Οι καταλήξεις της 1ης κλίσης είναι «φαινομενικές». Προήλθαν από συγχώνευση του χαρακτήρα του θέματος με α + κατάληξη. Όπως

ονομαστική ενικού: θεά < θέμα θεᾱ- χωρίς κατάληξη
ονομαστική ενικού: ταμίας < θέμα ταμιᾱ- +
αιτιατική πληθυντικού: τοὺς ταμίας < θέμα ταμιᾱ- + -νς (Κανόνας #νσ αποβολής του νι)
γενική πληθυντικού: τῶν ταμιῶν < θέμα ταμιᾱ- (ταμιά-) + -ων

ήταΕπεξεργασία

Μα πώς προέκυψε το ήτα μέσα στην α-κλίση;;;
Η αιτία βρίσκεται μακριά στο χρόνο, στην καταγωγή των λέξεων από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή τους προγιαγιά.
Είναι δύο διαφορετικές ομάδες λέξεων, από δύο διαφορετικές μορφές πρωτοϊνδοευρωπαϊκού θέματος.
Στα ελληνικά, τα θέματα αυτά είχαν και τα δύο άλφα. Μα δεν τελείωσε εκεί το ταξίδι τους.

καθαρό αΕπεξεργασία

ΚΑΝΟΝΑΣ Το καθαρό άλφα είναι μακρόχρονο. (Λατινικός όρος: a purum)

  1. παραμένει άλφα μακρό στην κατάληξη, αν προηγείται ε, ι, ρ
    1. και παραμένει άλφα σε όλες τις πτώσεις αν προηγείται φωνήεν (ή δίφθογγος) ή ρο
      ἡ #στρατιά, τῆς στρατιᾶς. ἡ #χώρα, τῆς χώρας
    2. αλλά γίνεται ήτα στη γενική και δοτική ενικού αν προηγείται σύμφωνο εκτός του ρο
      ἡ #θάλασσα, τῆς θαλάσσης Κατηγορία:θάλασσα
  2. αν δεν υπάρχει ε, ι, ρ, γίνεται ήτα
    ἡ #ψυχή, τῆς ψυχῆς. ἡ #γνώμη, τῆς γνώμης
μη καθαρό αΕπεξεργασία

Το μη καθαρό άλφα είναι βραχύχρονο:

  • παραμένει άλφα βραχύ στην κατάληξη, αν προηγείται ε, ι, ρ
    1. και παραμένει άλφα σε όλες τις πτώσεις αν προηγείται φωνήεν (ή δίφθογγος) ή ρο ή είναι προπαροξύτονο
      ἡ #βοήθεια, τῆς βοηθείας
    2. αλλά γίνεται ήτα στη γενική και δοτική ενικού αν προηγείται σύμφωνο εκτός του ρο σε μη προπαροξύτονες λέξεις
      ἡ γλῶσσα, τῆς γλώσσης

Δεν τέλειωσε η περιπέτεια! !!Εξαιρέσεις: καθαρό άλφα που όμως είναι βραχύ:


Όμως ἡ κόρη, είχε μιαν εντελώς διαφορετική ιστορία...

Γενικοί κανόνες 1ης κλίσηςΕπεξεργασία

  • οι καταλήξεις του πληθυντικού/δυϊκού είναι ίδιες για τα αρσενικά και για τα θηλυκά
  • η γενική πληθυντικού είναι πάντοτε περισπώμενη (-ῶν) Εξαίρεση: οἱ ἐτησίαι, τῶν ἐτησίων (του σπάνιου ὁ ἐτησίας)
  • όπου υπάρχει -ᾱς, είναι πάντα μακρό
  • το άλφα της αιτιατικής και κλητικής του ενικού έχει την ίδια ποσότητα (προσωδία) με της ονομαστικής ενικού

ΑσυναίρεταΕπεξεργασία

Πίνακας καταλήξεων 1ης κλίσης όπως διαμορφώθηκαν στην αττική διάλεκτο

αρσενικό ενικός θηλυκό ενικός πληθυντικοί δυϊκοί
ον. -ᾱς -ης -ᾱ -ᾰ !! -ᾰ -αι -ᾱ
γεν. -ου -ου -ᾱς -ᾱς -ης -ης -ῶν -αιν
δοτ. -ᾳ -ῃ -ᾳ -ᾳ -ῃ -ῃ -αις -αιν
αιτ. -ᾱν -ην -ᾱν -ᾰν -ᾰν -ην -ᾱς -ᾱ
κλ. -ᾱ -η (ή-ᾰ)!! -ᾱ -ᾰ -ᾰ -αι -ᾱ

Γκρίζα στήλη: μη καθαρό άλφα, όπως γλῶσσα
Παραδείγματα: νεανίας, ταμίας - Ἀτρείδης, Κρονίδης, στρατιώτης!! - ποιητής!!, βουλευτής!! - στρατιά, φρουρά - χώρα, σφαῖρα!!, πολιτεία, σοφία, γλῶσσα, Μοῦσα - θάλασσα, μάχαιρα - γνώμη, ψυχή

en:Appendix:Ancient Greek declension tables/first

κλητική αρσενικών -ηςΕπεξεργασία

Για την κλητική αρσενικών της 1ης κλίσης σε -ης:

ΣυνηρημέναΕπεξεργασία

Τα συνηρημένα της 1ης κλίσης: όπως μνάα > #μνᾶ, συκέα > #συκῆ, Ἑρμέας > #Ἑρμῆς

  • ΚΑΝΟΝΑΣ: Έχουν και μετά τη συναίρεση τις καταλήξεις των ασυναίρετων τύπων.
  • ΚΑΝΟΝΑΣ: Μόνο το ⟨εαστον ενικό το συναιρούν σε ⟨η⟩ όταν δεν προηγείται ρο.
  • ΚΑΝΟΝΑΣ: Όλες οι πτώσεις είναι περισπώμενες.

Παραδείγματα

  • -άᾱ > συναιρείται σε -ᾶ
  • -έᾱ
    όταν προηγείται ρο > -ᾶ
    όταν δεν προηγείται ρο > -ῆ
  • Τα α και τα ε, όπως λέει ο Σταματάκος (στην Ιστορική του Γραμματική, §46.2) «καταπίνονται» από τα μακρά φωνήεντα και τις διφθόγγους που ακολουθούν
    μνάαι > μναῖ, Ἑρμέαι > Ἑρμαῖ
    μναῶν > μνῶν, Ἑρμεῶν > Ἑρμῶν

Δείτε και τα τριτόκλιτα σε -κλέης > -κλῆς όπως «Περικλῆς»

Ανώμαλα 1ης κλίσηςΕπεξεργασία

και δείτε Παράρτημα:Ουσιαστικά (αρχαία ελληνικά)/ανώμαλα

Διπλόμορφα:

Ιδιόκλιτα