Παράρτημα:Ονόματα και επώνυμα στα ελληνικά

Δείτε: Κατηγορία:Ονόματα (ελληνικά) (αρχαία, μεσαιωνικά και νέα), Κατηγορία:Επώνυμα (νέα ελληνικά), και Επώνυμα (μεσαιωνικά ελληνικά)

Σ' αυτό το παράρτημα δίνονται εισαγωγικά και ενημερωτικά σχόλια, βιβλιογραφία και πηγές σχετικά με λήμματα του Βικιλεξικού για ονόματα και επώνυμα όπως έχουν καταγραφεί στην ελληνική γλώσσα.

Ονοματολογία (αγγλικά: onomastics) ονομάζεται η επιστήμη που ασχολείται με τα ονόματα, την ιστορία και την προέλευσή τους. Οι μελέτες για τα ονόματα είναι οι πηγές των λεξικών ονομάτων. Στην ελληνική γλώσσα, τα πιο μελετημένα ονόματα είναι τα αρχαία ελληνικά.

ΌροιΕπεξεργασία

Κριτήρια συμπερίληψηςΕπεξεργασία

Το παρακάτω κείμενο είναι επεξηγηματικό. Το ισχύον κείμενο για τα κριτήρια συμπερίληψης είναι το Βικιλεξικό:Κριτήρια συμπερίληψης

  • Η χρήση ονομάτων και επωνύμων όπως καταγράφεται σε κείμενα (λογοτεχνικά, ιστορικά). Για την αρχαία περίοδο, και σε επιγραφές.
  • Για νεότερες περιόδους, όπως καταγράφονται σε επίσημους κρατικούς καταλόγους.
  • Ξένα ονόματα και επώνυμα: περιλαμβάνονται όταν καταγράφονται σε κείμενα και επίσημους καταλόγους. Π.χ. Αχμέτ, Τζιμ, Ρόμπερτ, Κένεντι για την ελληνική γλώσσα, (όπως αντίστοιχα Iannis, Papadopoulos για την αγγλική γλώσσα).

ΚατηγορίεςΕπεξεργασία

επιπλέον υποκατηγορίες

Συναφείς Κατηγορίες

ΟρθογραφίαΕπεξεργασία

Ονόματα και επώνυμα

  • Όπως καταγράφονται σε επιγραφές ή κείμενα ή σε επίσημους καταλόγους.
  • Για τους νεότερους χρόνους: Η απλούστευση στην ορθογράφηση που ισχύει για άλλες λέξεις (π.χ. μπαλλάνταμπαλάντα) δεν ισχύει πάντοτε στην περίπτωση των ονομάτων και ιδίως των επωνύμων. Υπάρχουν πολλές διπλοτυπίες:
  • παγιωμένες γραφές (Χατζηδάκης, Χατζιδάκις, Χρήστος, Χρίστος)
  • η ορθογράφηση όπως την δηλώνει ο κάτοχος του ονόματος σε επίσημους καταλόγους (Ιάννης, Γιάνης, Γιάννης, Ιωάννης)
  • Ξένα ονόματα μεταγραμμένα με ελληνικό αλφάβητο: ισχύει ο κανόνας της απλούστευσης (ΚέννεντυΚένεντι) αλλά και πάλι, υπάρχουν πολλές καθιερωμένες γραφές που μιμούνται τη γραφή με άλλο αλφάβητο (Σαίξπηρ)

Μεταφράσεις και μεταγραφέςΕπεξεργασία

Μεταφράσεις ή μεταγραφές υπάρχουν μόνο στα νεοελληνικά λήμματα.

  • Για τα μικρά ονόματα έχουμε Μεταφράσεις (π.χ. Μαρία) με το Πρότυπο:μεταφράσεις και τον κατάλογο για τις Μεταφράσεις
  • Για τα επώνυμα, έχουμε Μεταγραφές (π.χ. Παπαδόπουλος) όπως ορίζονται στο Βικιλεξικό:Μεταγραφές με το Πρότυπο:μεταγραφές για διάφορα Συστήματα γραφής και πιθανόν, επιπλέον για συγκεκριμένες γραφές κατά γλώσσα. Π.χ.
    λατινική γραφή - και εξειδίκευση για τα γαλλικά ή άλλη γλώσσα.
    κυριλλική γραφή - εξειδίκευση στο ρωσικό κυριλλικό αλφάβητο
    αραβική γραφή - εξειδίκευση για τα αραβικά ή τα περσικά
    χαρακτήρες Χαν - εξειδίκευση για τα κινεζικά

ΕτυμολογίαΕπεξεργασία

Η ετυμολόγηση των ονομάτων και κυρίως των επωνύμων παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες. Πολλές φορές δεν είναι αρκετή η προφανής, επιφανειακή ανάλυση. Βασιζόμαστε πάντα σε βιβλιογραφία.
Δείτε τις σημειώσεις για κάθε γλώσσα χωριστά.

Αρχαία ελληνικάΕπεξεργασία

ΑπόγονοιΕπεξεργασία

Μεσαιωνικά ελληνικάΕπεξεργασία

Νέα ελληνικάΕπεξεργασία

ΕπώνυμαΕπεξεργασία

Ετυμολογία επωνύμωνΕπεξεργασία

Προέλευση: Κατηγορία:Επώνυμα ως προς την καταγωγή (νέα ελληνικά)κύρια πηγή από

  1. Κληρονομημένα από βυζαντινά. π.χ. Δούκας, Καντακουζηνός, Κομνηνός, Παλαιολόγος, Ραγκαβής=Ραγκαβῆς, Ροδοκανάκης, Σκαραμαγκάς=Σκαραμαγκᾶς, Χοϊδάς=Χοϊδᾶς
  2. Ξενικά (δάνεια ή από δάνειες λέξεις ή δάνεια μικρά ονόματα)
  3. πατρωνυμικό ή παράγωγο ή υποκοριστικό του. Εννοείται: γιος του, κόρη του.
  4. μητρωνυμικό (σπάνιο) -αινας (Γιαννάκαινας)
  5. επαγγελματικά Κατηγορία:Επώνυμα από επαγγέλματα (νέα ελληνικά)
  6. εθνικά (πατριδωνυμικά) - Κατηγορία:Επώνυμα από τοπωνύμια (νέα ελληνικά)
  7. παρατσούκλια (Κατηγορία:Παρωνύμια (νέα ελληνικά) - Κατηγορία:Επώνυμα από παρωνύμια (νέα ελληνικά)
    π.χ. Κόκκινος

Μορφολογία, είδη:

Κλίση επωνύμωνΕπεξεργασία

ΓραμματικήΕπεξεργασία

Η κλίση ονομάτων και επωνύμων:

  • Ο πληθυντικός υπάρχει όταν αναφερόμαστε σε πολλά πρόσωπα με το ίδιο όνομα ή επώνυμο.
  • Ιδιαιτερότητες: διπλοί τύποι ή διαλεκτικοί τύποι σημειώνονται στις παρατηρήσεις των Πινάκων κλίσης και σε Σημειώσεις, όπως αναφέρονται σε Λεξικά για Γραμματικές της βιβλιογραφίας μας.

Για τα νέα ελληνικά

ΠηγέςΕπεξεργασία

Στο Βικιλεξικό ένας μεγάλος αριθμός ονομάτων και επωνύμων έχουν δημιουργηθεί με το bot (ρομπότ) FocalPointBot το 2019.

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

Ακολουθεί ενδεικτική βιβλιογραφία με πηγές κάποιες από τις οποίες χρησιμοποιήθηκαν από συντάκτες του Βικιλεξικού για τις επεξεργασίες τους.

Αρχαία ελληνικάΕπεξεργασία

a...z

α...ω

Ιστότοποι

Νέα ελληνικάΕπεξεργασία

Γραμματική

  • Η Γραμματική «Tριανταφυλλίδη» του 1941 - Τριανταφυλλίδης, Μανόλης (1941) Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής. Θεσσαλονίκης. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, 2018 (ανατύπωση με διορθώσεις και επίμετρο).
    Για τα επώνυμα, παράγραφοι: ετυμολογία: 462, μορφολογία: 463, κλίση: 545 και αναλυτικά σε κάθε κλίση αρσενικού ουσιαστικού, ορθογραφία: 1100.

Λεξικά

  • Γενικά λεξικά που περιέχουν και ονόματα, επώνυμα:
    • Μπαμπινιώτης, Γεώργιος (20195) Λεξικό τής νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας
  • Ειδικά λεξικά ονομάτων και επωνύμων
    • Βαγιακάκος, Δικαίος Β. (1964) Σχεδίασμα περί των τοπωνυμικών και ανθρωπωνυμικών Σπουδών εν Ελλάδι 1833-1962. Εν Αθήναις
    • onomatologio.gr] ιστότοπος, από το 2014
    • Συμεωνίδης, Χαράλαμπος (2010) Ετυμολογικό λεξικό των νεοελληνικών οικωνυμίων, τόμ. 1-2. Λευκωσία: Κέντρο Μελετών Ι.Μ. Κύκκου


Ειδικά λεξικά, μελέτες

  • Βογιατζόγλου, Β.Η. (1992) Επώνυμα της Μιρκασίας: τουρκικά και τουρκογενή επώνυμα στην Ελλάδα. Αθήνα: εκδόσεις Φιλιππότη.
  • Δημητρίου, Μαρία. Σερεμετάκης Θεόδωρος (2003) Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα. Εκδόσεις Πατάκη, πρώτη έκδοση.
  • Καραμάνης, Ηλίας Κ. (2011) @nlg.gr '10.000 επώνυμα και η σημασία τους στα ελληνικά
  • Μεγαπάνου, Αμαλία. Πρόσωπα και άλλα κύρια ονόματα μυθολογικά - ιστορικά έως τον 1ο μ.Χ. αιώνα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας. Εκδόσεις: Μουσείο Μπενάκη - Εκδόσεις Έναστρον, 2006
  • Μπούτουρας, Αθανάσιος Χ. (1912) Τα νεοελληνικά κύρια ονόματα ιστορικώς και γλωσσικώς ερμηνευόμενα. Εν Αθήναις : Τυπογραφείον της Β. Αυλής Α. Ραφτάνη. @anemi
  • Ντίνας, Κωνσταντίνος Δημ. (1995) Κοζανίτικα επώνυμα 1759-1916 Υπουργείο Πολιτισμού, Δήμος Κοζάνης
  • Τομπαΐδης, Δημήτριος (1990) Ελληνικά επώνυμα τουρκικής προέλευσης. Αθήνα: Επικαιρότητα
  • Τριανταφυλλίδης, Μανόλης (1982) Τα μυστικά των ονομάτων: τα οικογενειακά μας ονόματα. Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη. (Ημιτελές έργο του Τριανταφυλλίδη που εκδόθηκε μετά το θάνατό του)
  • Φουνταλής, Χάρης. Ελληνικά Ονόματα πρόσβαση:2019.11.15.
    Στατιστικές του Φουνταλή σε δείγμα ~100.000 ονομάτων από κατάλογο του Α.Σ.Ε.Π του 2008.

Για τους συντάκτεςΕπεξεργασία

Ειδικά για τα ονόματα και τα επώνυμα, τοποθετούμε εξειδικευμένα πρότυπα στη γραμμή ορισμού ώστε να ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα Κύρια. Εντάσσουν στις σχετικές Κατηγορίες ανά γλώσσα: Ανδρικά ονόματα, Ανδρικά επώνυμα και Γυναικεία ονόματα, Γυναικεία επώνυμα

Δείτε Βοήθεια:Ετυμολογία#Ονόματα και Κατηγορία:Πρότυπα βιβλιογραφίας

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΑναφορέςΕπεξεργασία