Παράρτημα:Επίθετα (πολωνικά)

Τα Πολωνικά επίθετα (przymiotniki) στον ενικό έχουν τρεις τύπους ανάλογα με το γένος του ουσιαστικού που προσδιορίζουν. Κλίνονται μαζί με το ουσιαστικό.

Στον πληθυντικό υπάρχουν δύο μορφές:

  • Αρρενοπροσωπική (męskoosobowa) που χρησιμοποιείται αποκλειστικά για αρσενικά τα οποία είναι και πρόσωπα ή όπου υπαρχει ένα τουλάχιστον αρσενικό και πρόσωπο
  • Μη αρρενοπροσωπική (niemęskoosobowa) που χρησιμοποιείται σε όλες τις υπόλοιπες περιπτώσεις.

Γενικά ισχύουν τα εξής:

  • Η ονομαστική του ενικού του αρσενικού χρησιμοποιείται για την καταχώρηση των επιθέτων στα λεξικά.
  • Όλα τα επίθετα στην ονομαστική του ενικού του αρσενικού έχουν κατάληξη -i ή -y.
  • Η ονομαστική και η κλητική είναι ίδιες.
  • Τα επίθετα σε -i σχηματίζουν:
    • την ονομαστική της αρρενοπροσωπικής μορφής του πληθυντικού:
      • -gi → -dzy (drogi → drodzy)
      • -ki → -cy (wielki → wielcy)
    • και το θηλυκό:
      • -gi → -ga στην ονομαστική και → gą στην οργανική
      • -ki → -ka στην ονομαστική και → ką στην οργανική
πτώση α θ ο πλ. αρρ. πλ. μη αρρ.
M, W ~i
lwi, wielki, drogi
~ia/~a
lwia, wielka, droga
~ie
lwie, wielkie, drogie
~i/~y
lwi, wielcy, drodzy
~ie
lwie, wielkie, drogie
D ~iego
lwiego, wielkiego, drogiego
~iej
lwiej, wielkiej, drogiej
~iego
lwiego, wielkiego, drogiego
~ich
lwich, wielkich, drogich
~ich
lwich, wielkich, drogich
C ~iemu
lwiemu, wielkiemu, drogiemu
~iej
lwiej, wielkiej, drogiej
~iemu
lwiemu, wielkiemu, drogiemu
~im
lwim, wielkim, drogim, drogim
~im
lwim, wielkim, drogim, drogim
B ~iego
lwiego, wielkiego, drogiego
~ią
lwią, wielką, drogą
~ie
lwie, wielkie, drogie
~ich
lwich, wielkich, drogich
~ie
lwie, wielkie, drogie
N ~im
lwim, wielkim, drogim
~ią/~ą
lwią, wielką, drogą
~im
lwim, wielkim, drogim
~imi
lwimi, wielkimi, drogimi
~imi
lwimi, wielkimi, drogimi
Ms ~im
lwim, wielkim, drogim
~iej
lwiej, wielkiej, drogiej
~im
lwim, wielkim, drogim
~ich
lwich, wielkich, drogich
~ich
lwich, wielkich, drogich

Τα επίθετα που λήγουν σε -y σχηματίζουν ανώμαλα την ονομαστική του πληθυντικού της αρρενοπροσωπικής μορφής.

  • r → rz (stary → starzy, mądry → mądrzy)
  • s → ś (żałosny → żałośni)
  • κατάληξη -ty → -ci (popielaty → popielaci)
  • κατάληξη -ły → -li (biały → biali)
  • κατάληξη -ny → -ni σε μετοχές (czytany → czytani)

Μερικές φορές υπάρχει αλλαγή του τελευταίου γράμματος του θέματος σε → e, ιδιαίτερα στις παθητικές μετοχές (wesoły → weseli, robiony → robieni).

πτώση α θ ο πλ. αρρ. πλ. μη αρρ.
M, W ~y
chory, martwy
~a
chora, martwa
~e
chore, martwe
~y/~i
chorzy, martwi
~e
chore, martwe
D ~ego
chorego, martwego
~ej
chorej, martwej
~ego
chorego, martwego
~ych
chorych, martwych
~ych
chorych, martwych
C ~emu
choremu, martwemu
~ej
chorej, martwej
~emu
choremu, martwemu
~ym
chorym, martwym
~ym
chorym, martwym
B ~ego/~y
chorego, martwego

chorą, martwą
~e/~y
chore, martwe
~ych
chorych, martwych
~e
chore, martwe
N ~ym
chorym, martwym

chorą, martwą
~ym
chorym, martwym
~ymi
chorymi, martwymi
~ymi
chorymi, martwymi
Ms ~ym
chorym, martwym
~ej
chorej, martwej
~ym
chorym, martwym
~ych
chorych, martwych
~ych
chorych, martwych

Τα πολωνικά όπως και τα ελληνικά επίθετα σχηματίζουν παραθετικά, έχουν δηλαδή θετικό (stopień równy), συγκριτικό (stopień wyższy) και υπερθετικό βαθμό (stopień najwyższy).

Ο υπερθετικός βαθμός σχηματίζεται με την προσθήκη του πρόθηματος naj- στον συγκριτικό βαθμό

Ομαλά παραθετικά

επεξεργασία

Ο συγκριτικός βαθμός σχηματίζεται

  • με την κατάληξη -szy:
    • -y → -szy (nowy → nowszy, młody → młodszy) (μερικές φορές υπάρχει και αλλαγή στο θέμα):
      • -ąc-y → -ęt-szy (gorący → gorętszy)
      • -ad-y → -ed-szy (blady → bledszy)
      • -ł-y → -l-szy (trwały → trwalszy, miły → milszy) με εξαίρεση:
        • -iał-y → -iel-szy (biały → bielszy, śmiały → śmielszy)
        • -oł-y → -el-szy (wesoły → weselszy)
  • ή με την κατάληξη -ejszy:
        • -ł-y → -lej-szy (ciepły → cieplejszy)
      • -n-y → -ni-ejszy (ciemny → ciemniejszy, kwaśny → kwaśniejszy, śmieszny → śmieszniejszy),
        • -sn-y → -śni-ejszy (jasny → jaśniejszy, ciasny → ciaśniejszy)
      • -r-y → -rz-ejszy (mądry → mądrzejszy)
      • -t-y → -ci-ejszy (żółty → żółciejszy)
      • -w-y → -wi-ejszy (łatwy → łatwiejszy)

Ανώμαλα παραθετικά

επεξεργασία

Μερικά σχηματίζουν ανώμαλους βαθμούς:

Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός
dobry lepszy najlepszy
zły gorszy najgorszy
duży większy największy
mały mniejszy najmniejszy

Περιφραστική μορφή

επεξεργασία

Μερικά επίθετα σχηματίζουν τον συγκριτικό βαθμό με το bardziej (συγκριτικός βαθμός του bardzo - πολύ) και τον θετικό βαθμό. Περιφραστικά μπορούν να σχηματιστούν και όλα τα επίθετα που έχουν παραθετικά (ομαλά ή ανώμαλα: nerwowy → bardziej nerwowy.

Ο υπερθετικός βαθμός σχηματίζεται με το najbardziej (υπερθετικός βαθμός του bardzo).

Επιρρήματα

επεξεργασία

Τα περισσότερα επιρρήματα στα πολωνικά προέρχονται από επίθετα. Δείτε περισσότερα στο Παράρτημα:Επιρρήματα (πολωνικά)